Genealogie van de families Schaapkens-Salden en Kruize-Rombouts

Notarieel, een eeuwen oude bron van informatie.

Notarieel, een eeuwen oude bron van informatie.

Een stamboom met alleen een rijtje namen met datums is wel behoorlijk saai.
 
En het zegt ook niets over de personen, want waar woonden ze en wat deden ze, bezaten ze onroerend goed.
 
Om dat te weten te komen kan je gebruik maken van andere bronnen.
 
Neem de notariële akten, daar kan je nog interessante dingen over je voorouders in terug vinden.
Want wat is er leuker dan te ontdekken dat ze land of huizen bezaten.
 
Dit kan bijvoorbeeld in een testament of door aan- of verkoop van onroerend goed zijn.
 
Al vanaf het einde van de 13e eeuw bestaan er al notarissen.
Eerst waren dit geestelijken en vanaf het begin van de 16e eeuw nam de overheid deze taak over.
 
Dus is het een leuke en interessante bron.
 
Allereerst werd in zo'n akte de notaris voorgesteld, soms werd begonnen met een groet aan God.
 
"In den naame des heeren amen
kennelijck sij eenen iegelijck die het bekoom
dat ik Johan Adriaan van Meurs openbaar Notaris
bij de edel mogende Rade en Leenhove van
Brabant in s'Gravenhage geadmitteert
binnen de heerlijckheijt Tilborg resideerende
en ter presentie vande naargenoemde
getuijgen"
 
"kennelijck sij eenen iegelijck die het bekoom" - voor degene die dit testament bedoeld is.
 
Johan Adriaan van Meurs was door Den Haag aangesteld als notaris voor de edel mogende Raad en Leenhove van Brabant.
Hij had zijn kantoor in de Heerlijckheijt van Tilburg.
Dit betekent niet dat hij het fantastisch vond om in Tilburg te wonen, want een Heerlijckheijt is niets anders dan een bestuursvorm.
 
"naargenoemde getuijgen" zijn geen ongure types, maar betekent "de hierna genoemde getuigen".
 

 

 
Zij laten niets aan het toeval over.
 
Als begin 1722 Cornelia ernstig ziek te bedde ligt en verwacht wordt dat ze zal komen te overlijden, besluiten ze om een gezamenlijk testament op te laten maken.
Zoals blijkt uit de volgende passage:
 
"hij Goijaert gesont van lighaam gaende
ende staende, maer sij Cornelia sieck naer den lighaeme te bedde
liggende, egter beijde nog hebbende ende gebruijckende hunne
sinnen, verstant, ende uijtspraaecke nog wel hebbende en gebruic-
kende, soo int verlijden deser genogsaam was blijckende de
welcke uijt aenmerckinge van de seeckerheijt den tijdelijcke
doot, ende de onseeckerheijt wanneer die hun overcomen sal,
daeromme niet gaerne van malcanderen soude schijden
sonder eerst van deselver beijde tijdelijcke goederen, tegenwoor-
digh hebbende ende nog verkrijgende, te hebben gedisponeert
bij testamente, het welcke sij beijde waeren doende deen met
den ander volcomen consent ende uijt hunne eijge ende vrije wille
sonder mislijdinge van imande."
 
Om het zekere voor het onzekere nemen, en als je toch al met een testament bezig bent, dan kan je daar net zo goed in laten noteren dat je ziel naar de hemel moet en je lichaam fatsoenlijk begraven dient te worden.
 
Baat het niet, dan schaadt het niet. 
 
"alvoorens recommande-
rende hunne zielen, wanneer die uijt deselver lighamen sullen
comen te schijden, inde genade vanden barmhertigen Godt, ende
haere doode lighamen in toecomende de Aerde ter christelijcke
begraeffenisse,"
 
 
 
Goijaert en Cornelia zijn goede ouders die het beste voor hebben met hun kinderen.
Dit blijkt doordat in het testament bepaalt wordt dat de langstlevende voor de minderjarige kinderen moet zorgen.
Er wordt precies uit de doeken gedaan wat er van hem of haar verwacht wordt.
Verwacht wordt dat de kinderen te eten, te drinken en kleding (linnen en wolle) krijgen.
Dat er voor ze gezorgd wordt als ze ziek zijn en ze gezond te houden.
Maar ook moet de langstlevende ervoor zorgen dat de kinderen leren lezen en schrijven en een vak leren, zodat ze hun eigen kost kunnen verdienen.
"mits dat dien langstlevende
sal schuldig en gehouden wesen, hunne kinderen aen malcan-
deren geprocreieert ende die nog onmondig sijn, insgelijcx als
de meerderjarige, of die berijts tot huwelijck gecomen is, mede
wil t'alimerteeren en onderhouden in eeten en drincken, linnen
en wolle sieck ende gesont te houden, te laete leere lesen en schrijven
oock elck een ambagt of landtwerck, daermede waerin alle
den cost connen winnen, totter tijt ende wijle toe het jongste
sal gecomen sijn tot mondige dage. of huwelijcke"

 

 
Gelukkig overleeft Cornelia haar ziekbed en in 1738 besluiten zij en Goijaert om een aanvulling bij hun testament uit 1722 te maken.
 
Hierin blijkt dat ze een winkel hadden, iets wat nog niet bekend was.
Zij laten hun winkel (met inhoud) aan hun 3 ongehuwde dochters na.
 
Zo te zien aan de opsomming van de producten, die nagelaten worden, hadden ze waarschijnlijk een kruidenierswinkel.
 
"naame Anneke, Jenneken, en Catarien
te samen alle de winckelwaren of goederen
die sij reets in haaren winckel sijn hebbende
en nog vercrijgen mogte geen uijtge-
sondert, soo van linnens, catoenen, coffi
tee suijker als andere waaren,"
 
Ook erven deze kinderen nog het volgende:
 
"met nog de goederen
en effecten die gemelte kinderen sijn
aangecoomen van wijlen Maria Jan
Mutsaers haare moeijtie, en nu inden
gemeenen boedel berustende sijn,".
  
Maar wat is een moeijtie?
Je zou denken dat een "moeijtie" een bemoeial is.
Zoals we in Tilburg zeggen "Waor moejde oewèège teegenaon?" (waar bemoei je je mee).
Niet dus, een moeijtie is een tante, vaak is zij ook nog de peettante.
Het gaat hier dus om een zus van Goijaert.

 

 
Na het overlijden van Goijaert, op 20 februari 1750, besluit Cornelia op 11 mei om het volgende te verkopen:
 
 "een
parceel hoeij en moerbeemde groot sestien
lopens ofte wel soo groot ende clijn als het
selve gelegen is onder Gilse ter plaatse
genaemt de Lange Hoeve, aldaar in't
Gilse Broeck oost waarts Mattijs van Rijsewijck
zuijt waarts de Wirckstraet, west waarts
en noort waarts".
Dit zijn geen aanwijzingen waar je een baal hooi kan vinden.
En het is ook geen voorloper van TomTom met een route om naar je moer te lopen.
 
Een hoeij (of hooij) beemde is een stuk grasland dat te drassig is om koeien op te laten grazen, maar wel goed genoeg is om als hooiland te gebruiken.
Een moerbeemde is een stuk moeras.
Beemde is een stuk land.
Lopens is een oude oppervlakte maat.
1 lopens = 0,16 ha.
In dit geval zijn het er 16, dus is het perceel 2,56 ha groot.
 
"gelegen is onder Gilse ter plaatse
genaemt de Lange Hoeve, aldaar in't
Gilse Broeck oost waarts Mattijs van Rijsewijck
zuijt waarts de Wirckstraet, west waarts
en noort waarts".
Het kadaster, zoals we het nu kennen, bestond nog niet en men gaf door middel van aangrenzende buren/land/wegen aan waar het betreffende stuk land lag.
Handig (toentertijd), want je wist gelijk wie je buren waren.
Alleen heb je, anno nu, geen flauw idee waar het land echt gelegen heeft.

 

De koper is Aelbertus Baasten.
Hij is "Borgemeester en ontfanger der gemeentens lasten deser heerlijckheijt Tilborg".
Een borgemeester was niet de burgemeester, maar de beheerder van de dorpsfinanciën, hij assisteerde daarmee de schout en de schepenen in hun bestuurstaken.

 

Op 16 juli 1758 om half 5 in de middag, wordt het laatste testament van Cornelia opgemaakt.
Zij ligt dan op sterven en op 21 juli overlijdt ze.
 
In dit laatste testament laat zij behoorlijk wat land achter aan haar kinderen.
 
Haar 2 ongehuwde dochters krijgen een stuk bos en een stuk heideland als wel de roerende en onroerende goederen van een, andere, overleden ongehuwde dochter van Cornelia.
Ook krijgen ze 200 gulden, dat is nu € 4 122.36.
 
Verder verdeelt zij onder haar andere kinderen 1 stuk weiland , 2 stukken akkerland, 3 stukken bos.
 
 
En 2x een half huis.
 
"item maakt en legateert sij testatriece
aan Theodorus Goijaert Mutsaars haaren
soon een halff huijs scheijdende de erve
voort huijs op de graat van de schouw
tot regt op de straat uijt, en het huijs en
hoff soo als het tegenwoordig gebruijkt
wort groot 1 1/2 lopens ofte daar ontrent ge-
staan en gelegen onder Tilborg ter plaatse
den oosten Heicant, aldaar oost Francis
 
 
 
 
van Hest, zuijt de kinderen Peter Mutsaars
west de straat, en noort Francis van Hest
Belast met een half vat rogge s'jaars in eenen
meerderen pagt aan h. geeft armen tot
Oosterwijck,
item maakt en legateert sij testatriece
aanden vier kinderen van wijlen Peter Goijaert
Mutsars haar testatriece overledene soon
een halff huijs aan den zuijden kant scheidende
de erve voort huijs op de graat van de schouw
regt tot op de straat uijt, en het huijs en hoff soo
als het nu gebruijkt wort groot 1 1/2 lopens ofte
daar ontrent gestaan en gelegen als voor aan de
oosten Heijcant, oost Francis van Hest zuijt de
weduwe Peter van Eeten, west de straet en noort
Theodorus Goijaert Mutsaars, Belast met een
halff vat rogge s'jaars in eenen meerderen
pagt aanden armen tot Oosterwijck,"
 
 
 
 Zoals je hier ziet is de ene helft van het huis voor haar zoon Theodorus Goijaert Mutsaers en de andere helft voor de kinderen van haar overleden zoon Peter Goijaert Mutsaers.
In de beschrijving van de ligging, van de afzonderlijke helften, van het huis wordt dan ook aangegeven dat een deel van het huis aan elkaar grenst, daar wordt dus het huis in tweeën "gehakt".
De weduwe Peter van Eeten is de oudste dochter Maria Goijaert Mutsaers.
 
Ook de stukken land grenzen over het algemeen aan elkaar, dit wordt duidelijk daar de broers en zusters elkaars buren zijn (te lezen in de akte).
 
Een dochter krijgt nog 150 gulden contant geld, dat is nu € 3 091.77.
 
 
 
Mochten er erfgenamen zijn die het niet eens zijn met wat Cornelia hun nagelaten heeft, dan hebben ze pech.
Ze worden dan van de nalatenschap uitgesloten en moeten het doen met het wettelijk bepaalde erfdeel. 
 
"verders wil ende begeert sij tesatriece
ingeval imant van haare kinderen off
kints kinderen niet te vreede waaren
maar hun tegens dese dispositie quamen
te oppoveeren in sulcken geval verclaart
sij testatriece de soodanige uijt haare
naarlatenschap te secluderen, en wil
dat de soodanige niet meer sal off
sullen hebben als de legitieme portie haar
naar regten competeerende,"

 

Wil je de aktes inzien, dan kan dat via deze link.
 
Je krijgt dan een pdf met een afbeelding van de originele akte met daaronder, per pagina, de transcriptie daarvan.
 
Let wel!
Een transcriptie is het omzetten van het oude lettertype naar het huidige lettertype.
Het is dus géén vertaling van oud Hollands naar het huidige Nederlands.
error: Content is protected !!